# Byd natur

Ym mol Mam mae’r planhigion,’ meddai fy mab wrth i ni ‘biciad’ mynd am dro, ein dwylo, heb fenig, yn ein pocedi. Fel y mae plant yn dweud gwirioneddau mawr weithiau, rydw i’n gwneud nodyn i gofio hyn. Mae’r ddeilen arian ym mol Mam. Mae’r dant y…

Bydd rhai o’r farn bod dweud celwydd a thwyll yn nodweddion sy’n perthyn yn benodol i’r natur ddynol ac mai drygioni dyn sy’n ein gwahaniaethu oddi wrth burdeb byd yr anifeiliaid. Ond nid yn unig mae twyll yn hynod gyffredin ymysg creaduriaid byw, i…

Wrth fynd i redeg rwyf yn dod ar draws cyfaill lôn gefn. Nid fy mod yn rhedwr mawr: mewn tywydd da, efallai, mewn hyrddiau o frwdfrydedd ag egni gyda troad y mis. Ond wrth redeg ar hyd yr un lôn dro ar ôl tro, ar gyflymder rheolaidd,rwyf wedi bod yn…

Yn gynnar yn ei yrfa, bu John Blakemore (1936–2025) yn tynnu lluniau ar aber Mawddach, gan ddychwelyd yno trwy gydol y 1970au. Dyma lle y tynnodd ei dirluniau mwyaf eiconig, gan gynnwys Rocks and Tide, Friog yn 1977. Cafodd ei waith o’r cyfnod hwn…

Mynd allan i gasglu sbwriel oedd y bwriad. Y tu ôl i’r tŷ mae lôn fach sydd ond yn mynd i ambell fferm ac un gwersyll. Yno mae pawb wedi dysgu sut i feistroli beic dwy olwyn. Y fan honno yw man cychwyn sawl antur cyn troi at y Garth, ei goed, ei…

Beth yw sain natur, heddiw, ddoe, ac yfory? Cwestiwn a esgeuluswyd, yn ôl David George Haskell, a hynny ar draul perthynas gynaladwy â’n planed. Prif ddadl y gyfrol hon yw bod ein byddardod i’r byd o’n cwmpas wedi arwain at ddiffyg cydymdeimlad tuag…

Wedi’r holl dwrw, beth a erys? Ymholiad oesol yw hwn ond un y mae iddo arwyddocâd neilltuol ym meysydd amaeth a chadwraeth heddiw, a hynny yn sgil datganiadau, strategaethau a newidiadau polisi di-ri yr hanner canrif diwethaf. Ac yn wyneb heriau…

‘Un da am gynnal ffosydd ydi hwn,’ meddai Mam wrth i ni basio ffos ddofn, lydan, sydd newydd ei hagor ar ymyl y ffordd rhwng Bryn a’r pentre. Yr ‘hwn’ ydi preswylydd y tŷ ar yr ochr arall i’r ffos. ‘Ond wedyn, mi fyset ti’n un da am gynnal ffosydd…

Wrth i mi ysgrifennu yr erthygl hon heddiw, rwyf yn edrych i lawr ar ran o’r ardd, a’r llain o dir o’i chwmpas. Yn amser Edward Lhwyd pwy oedd piau’r tir oedd gof pentref Llandeilo Ferwallt, o’r enw Isaac Hamon, a chyfaill i Lhwyd, a fu farw yn…

Cyfrol am natur deallusrwydd yw hon, sy’n cwmpasu llawer mwy na’r hyn y gobeithiwn ei gyflawni â chyfrifiadur, waeth pa mor gelfydd y bo hynny. Mae adlais o gyfraniad dylanwadol John Berger, Ways of Seeing (1972), yn ei theitl: yn yr un modd ag yr…

‘Ceidwaid cwsg yw breuddwydion’ meddai Freud. Ond ni wyddom i sicrwydd beth yw pwrpas cwsg heblaw ei fod yn gyfle i’n celloedd gael eu hadnewyddu a’n cyrff gael eu puro. Tybed sut y bu i ni esblygu i fod angen gadael i ni’n hunain lithro i gyflwr…

Oherwydd y tywydd garw treuliasom ormod o ddyddiau tu mewn yn ddiweddar. Ffenestri bach o amser yn unig fu gennym i fentro allan cyn bod rhaid dygymod â’r gwynt a’r glaw, ein gwalltiau gwlyb yn ein llygaid, ein pengliniau’n socian o dan ein cotiau.…